Το παρακάτω άρθρο επικαιροποιήθηκε και για λόγους διευκόλυνσης διακρίνεται σε τρία μέρη: α) Το νομικό πλαίσιο για τις ώρες κοινής ησυχίας β) Η συγκέντρωση αποδεικτικών μέσων και γ) Η νομολογία των δικαστηρίων: προστασία νομής και κυριότητας, προστασία προσωπικότητας.
Το νομικό πλαίσιο για τις ώρες κοινής ησυχίας
Οι ώρες κοινής ησυχίας προσδιορίζονται στο Αστυνομικό Διάταγμα 3/1996, ως εξής: Κατά τη θερινή περίοδο από 15.00 έως 17.30 και από 23.00 έως 07.00. Κατά τη χειμερινή περίοδο από 16.30 ως 17.30 και από 22 00 έως 07.30. Ως θερινή περίοδος λογίζεται το χρονικό διάστημα από την 1η Απριλίου έως, την 30η Σεπτεμβρίου και ως χειμερινή το χρονικό διάστημα από την 1η Οκτωβρίου έως την 31η Μαρτίου.
Κατά την διάρκεια των ωρών κοινής ησυχίας υπάρχουν συγκεκριμένες απαγορεύσεις στο άρθρο 1 του εν λόγω Αστυνομικού Διατάγματος, που έχουν ως στόχο την αποτροπή ορισμένων θορυβωδών καταστάσεων. Πέραν, όμως, των απαγορεύσεων αυτών στο άρθρο 2 προσδιορίζονται ορισμένοι κανόνες, που ισχύουν καθ’ όλη τη διάρκεια της ημέρας. Μεταξύ αυτών συμπεριλαμβάνεται η υποχρέωση των κατόχων κατοικιδίων ζώων ή πτηνών να λαμβάνουν κάθε πρόσφορο μέτρο, ώστε αυτά να μην διαταράσσουν με οποιοδήποτε τρόπο την ησυχία των περιοίκων.
Εξάλλου, σύμφωνα με το άρθρο 8 του ν. 4039/2012 επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς σε κάθε κατοικία. Στις πολυκατοικίες, που αποτελούνται από δύο διαμερίσματα και πάνω, επιτρέπεται η διατήρηση δεσποζόμενων ζώων συντροφιάς σε κάθε διαμέρισμα με την προϋπόθεση ότι αυτά: α) διαμένουν στο ίδιο διαμέρισμα με τον ιδιοκτήτη τους ή τον κάτοχο τους, β) δεν παραμένουν μόνιμα στις βεράντες ή στους ανοιχτούς χώρους του διαμερίσματος, γ) η παραμονή στα διαμερίσματα πολυκατοικιών τελεί υπό την επιφύλαξη της τήρησης των κανόνων ευζωίας, των υγειονομικών διατάξεων και των αστυνομικών διατάξεων περί κοινής ησυχίας και δ) έχουν ελεγχθεί ηλεκτρονικά, έχουν σημανθεί, καταγραφεί και φέρουν βιβλιάριο υγείας. Επιτρέπεται, επίσης. η διατήρηση ζώων συντροφιάς, που έχουν σημανθεί και καταχωρισθεί νομίμως και φέρουν βιβλιάριο υγείας, στις μονοκατοικίες με την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι κανόνες καλής μεταχείρισης και ευζωίας των ζώων, καθώς και οι ισχύουσες υγειονομικές διατάξεις και οι αστυνομικές διατάξεις περί κοινής ησυχίας.
Προσθήκη (19-11-2019) – άρθρο 10 του Νόμου 4637/2019 – Διατάραξη ησυχίας/ επαναφορά ποινικής διάταξης
Όλες οι παραβάσεις των προεδρικών διαταγμάτων της παραγράφου 1 περίπτωση α΄ του άρθρου 12 του ν. 1481/1984 και των αστυνομικών διατάξεων της παραγράφου 3 εδάφιο β΄ του ίδιου άρθρου τιμωρούνται με φυλάκιση έως πέντε μηνών ή χρηματική ποινή έως εκατόν πενήντα ημερήσιες μονάδες.
Προσθήκη (29-9-2021) – Π.Δ 1180/ 81 (Φ.Ε.Κ 293/ Α / 6.10.1981) Επειδή πρόκειται για ένα ερώτημα, το οποίο μας τίθεται συχνά, διευκρινίζουμε ότι ειδικά για τον θόρυβο, ο οποίος προέρχεται από μηχανολογικές εγκαταστάσεις εφαρμόζεται και το Π.Δ 1180/ 81 ως εξής:Ανώτατο Επιτρεπόμενο Όριο Θορύβου σε dBA
————————————————————
- Νομοθετημέναι Βιομηχανικαί Περιοχαί 70
στοιχείον είναι το βιομηχανιχόν 65
- Περιοχαί εις ας το επικρατέστερον
βιομηχανικόν και αστικόν στοιχείον 55
- Περιοχαί εις ας επικρατεί εξ ίσου το
στοιχείον 50 ———————————————————— Δια τας εγκαταστάσεις, τας ευρισκομένας εν επαφή μετά κατοικουμένων κτισμάτων, το ανώτατον επιτρεπόμενον όριον θορύβου καθορίζεται εις 45 dBA, ανεξαρτήτως της περιοχής εις ην ευρίσκεται η εγκατάστασις, μετρούμενον εντός του κατουκουμένου κτίσματος με ανοικτάς θύρας και παράθυρα.
- Περιοχαί εις ας επικρατεί το αστικόν
Προσθήκη (8-6-2023) – Εγκύκλιος 14/2023 της Εισαγγελίας του Αρείου Πάγου
Στη σημερινή πολυτάραχη εποχή μας, η ωφέλεια που προκύπτει από την απόλαυση ενός ήρεμου και ήσυχου περιβάλλοντος είναι δικαίωμα σπουδαίο και αποτελεί έκφανση του δικαιώματος επί της προσωπικότητας. Η απόλαυση ενός ήρεμου φυσικού περιβάλλοντος ελεύθερου από παντός είδους ρύπους, και δη από ρύπους ήχων και εκπομπές Θορύβων, είναι δικαίωμα που πηγάζει από το ίδιο το Σύνταγμα (άρθρ. 24 § 1, κοινωνικό δικαίωμα στο περιβάλλον) και προστατεύεται από πολλές διατάξεις νόμων (αστικών τε και ποινικών).
Οι προσβολές (στην προσωπικότητά μας) που επέρχονται με εκπομπές παντός είδους θορύβων, ιδίως κατά τους καλοκαιρινούς μήνες, είναι ζήτημα που πρέπει να αντιμετωπισθεί σοβαρά και σθεναρά. Ο νομοθέτης (του Ν. 4637/2019) χαρακτηρίζει το ζήτημα αυτό, της διατάραξης δηλαδή της κοινής ησυχίας των πολιτών, «ευαίσθητο» και γι’ αυτό, παρά την κατάργηση των πταισμάτων με το άρθρ. 468 § 1 του νΠΚ, το επανέφερε ως πλημμέλημα (με το άρθρ. 10 τουανώτερου Ν. 4637/18-11-2019). Η επαναφορά του αδικήματος ως πλημμελήματος, καθώς και ο ορισμός του νόμου για υποχρεωτική τήρηση της αυτόφωρης διαδικασίας «αν ο δράστης έχει συλληφθεί επ’ αυτοφώρω» (άρθρ. 10 της Α5/3010/1985 Υγειονομικής Διάταξης, ως αντικ. με το άρθρ. 37 § 3 Ν. 4055/2012) καταδεικνύουν την βούληση του νομοθέτη, αφενός να εξασφαλίσει στους κοινωνούς του δικαίου – πολίτες τις συνθήκες απόλαυσης ενός ήσυχου και ήρεμου περιβάλλοντος, αφετέρου να τιμωρήσει τους παρά το νόμο δρώντες. Ακόμη, ο νομοθέτης, προκειμένου να καταστήσει ευχερέστερη τη δίωξη, όρισε ως αρμόδια για την βεβαίωση των παραβάσεων και τα αστυνομικά όργανα (πέραν δηλ. των υγειονομικών).
Υπό αυτά τα δεδομένα, και για το λόγο ότι η ηχορύπανση και η έκθεση του ανθρώπου στους παντός είδους θορύβους, ιδιαίτερα σε λουτροπόλεις και περιοχές με μαζικό τουρισμό, αλλά και στα αστικά κέντρα των πόλεων, έχει λάβει εκρηκτικές διαστάσεις, καθίσταται αναγκαία, και πάλι, η επέμβαση του εισαγγελέα για τους μη σεβόμενους το νόμο και την ησυχία των συμπολιτών τους, τουλάχιστον κατά τις ώρες της μεσημβρινής και νυκτερινής ησυχίας. Έτσι, μουσικές που προέρχονται από κέντρα διασκέδασης και λοιπά καταστήματα, είτε υπαίθρια είτε στεγασμένα, θόρυβοι από δίκυκλα και αυτοκίνητα που «αρματοδρομούν» στους δρόμους, δημόσιοι θόρυβοι που προέρχονται από διάφορες και ποικίλες δραστηριότητες, παντός είδους θορυβώδεις εκδηλώσεις σε δρόμους, πλατείες και δημόσιους γενικά χώρους κατοικημένων περιοχών, που διαταράσσουν την ησυχία των πολιτών, τις ασχολίες και τις τέρψεις αυτών, κατά τις άνω ώρες, είναι προφανές ότι είναι απολύτως παράνομες.
Η συγκέντρωση αποδεικτικών μέσων
Εφόσον τα παραπάνω δεν τηρούνται ο κάθε θιγόμενος πολίτης έχει δικαίωμα καταγγελίας στην αστυνομία, η οποία υποχρεούται να έρθει και να καταγράψει το συμβάν. Εξαιτίας, όμως, του μεγάλου φόρτου εργασίας πολλών αστυνομικών τμημάτων συχνά η ανταπόκριση των αρχών είναι καθυστερημένη ή πλημμελής. Επιπλέον, όταν η πηγή του θορύβου δεν είναι σταθερή (λχ ένα μηχάνημα εργοστασίου), αλλά παροδική (λχ το γάβγισμα ενός σκύλου), ενδέχεται να έχει πλέον παύσει όταν φτάσει η αστυνομία.
Στις περιπτώσεις αυτές ο ιδιοκτήτης του βλαπτομένου ακινήτου έχει τη δυνατότητα να απευθυνθεί σε επαγγελματία ιδιώτη, προκειμένου ο τελευταίος να πραγματοποιήσει μετρήσεις θορύβων με ηχόμετρο, με τις οποίες μπορεί να ελεγχθεί εάν υπάρχουν θόρυβοι που διαταράσσουν την φυσιολογική ροή της διαβίωσης. Για το σκοπό αυτό γίνονται ενδεικτικά οι ακόλουθες μετρήσεις:
- Μέτρηση του θορύβου του περιβάλλοντος σε κατάσταση ησυχίας.
- Μέτρηση του θορύβου του περιβάλλοντος σε κατάσταση αυξημένης περιβαλλοντολογικής ακουστικής ρύπανσης (συνθήκες καθημερινής ζωής).
- Μέτρηση του θορύβου του περιβάλλοντος, μαζί με το θόρυβο εκείνο που προκαλείται από την πηγή της διατάραξης της νομής (λχ γαύγισμα σκύλου).
Με τον τρόπο αυτό είναι δυνατόν να διακριβωθεί εάν ο στιγμιαίος ή συνεχής θόρυβος είναι υψηλότερος από τον μέσο όρο, πόσο διαρκεί και πόσο συχνά επαναλαμβάνεται. Επισημαίνεται πως με τη μέθοδο αυτή είναι δυνατόν να καταγραφούν και ορισμένοι θόρυβοι, οι οποίοι αν και στιγμιαίοι, είναι εξαιρετικά δυνατοί και ως εκ τούτου επιβαρυντικοί για την ψυχική γαλήνη του ανθρώπου.
Η νομολογία των δικαστηρίων: Προστασία νομής και κυριότητας, προστασία προσωπικότητας
Το άρθρο 57 ΑΚ ορίζει ότι: “Όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του έχει δικαίωμα να απαιτήσει να αρθεί η προσβολή και να μην επαναληφθεί στο μέλλον….”
Το άρθρο 1003 ΑΚ ορίζει ότι “Ο κύριος ακινήτου έχει υποχρέωση να ανέχεται την εκπομπή καπνού, αιθάλης, αναθυμιάσεων, θερμότητας, θορύβου, δονήσεων ή άλλες παρόμοιες επενέργειες που προέρχονται από άλλο ακίνητο, εφόσον αυτές δεν παραβλάπτουν σημαντικά τη χρήση του ακινήτου του ή προέρχονται από χρήση συνήθη για ακίνητα της περιοχής του κτήματος από το οποίο προκαλείται η βλάβη. ”
Από τη διάταξη του άρθρου 1003 ΑΚ, όπως δέχεται παγίως ο Άρειος Πάγος, συνάγεται ότι η εκπομπή θορύβου από ακίνητο που παραβλάπτει σημαντικά τη χρήση άλλου ακινήτου από τον κύριο τούτου, όπως μπορεί να συμβαίνει αν καθιστά το ακίνητο τούτο ανθυγιεινό, είναι πράξη παράνομη και γι’ αυτό δεν έχει υποχρέωση ο κύριος αυτού να την ανέχεται, εφόσον δεν πρόκειται για χρήση συνήθη για τα ακίνητα της περιοχής του ακινήτου από το οποίο προέρχεται η βλάβη. Εξάλλου, από τη διάταξη του άρθρου 57 παρ. 1 εδ. α ΑΚ συνάγεται ότι όποιος προσβάλλεται παράνομα στην προσωπικότητά του έχει δικαίωμα να απαιτήσει από τον προσβολέα να μην επαναληφθεί η προσβολή στο μέλλον.
Όσον αφορά την έννοια της συνήθους χρήσης, κατά το άρθρο 1003 ΑΚ, στο σκεπτικό της υπ’ αριθμ. 66/2016 απόφασης του Ειρηνοδικείου Κω, αναφέρονται τα εξής: «…Η έννοια της συνήθους χρήσεως (1003 ΑΚ) ή ενοχλήσεως δεν είναι στατική και διαρκώς εξελίσσεται και μάλιστα όλο και ευρύτερα λόγω της διαρκώς εξελισσομένης, με παντοειδή επιβάρυνση, κοινωνικής ζωής. Και φυσικά το κοινωνικό άτομο προσπαθεί να γίνει πιο ανεκτικό στις παραπάνω εντεινόμενες καθημερινές προσβολές από τα διάφορα εξωγενή ερεθίσματα, χωρίς όμως αυτό να σημαίνει ότι ο καθημερινός βιολογικός ρυθμός της ζωής (σιρκάδιος ρυθμός) πρέπει να διαταράσσεται. Αντίθετα ο ρυθμός αυτός πρέπει αφ’ ενός μεν να βρίσκεται σε ανεκτά όρια λειτουργίας του, αφετέρου δε να χαλαρώνει δια της καθ` οιονδήποτε τρόπον αναπαύσεως του ανθρώπου. Η ανάπαυση είναι ανάγκη φυσική-βιολογική και επιτυγχάνεται με την με οποιονδήποτε τρόπο ησυχία του ατόμου όταν απαιτείται. Γι’ αυτό και η τελευταία αποτελεί προστατευόμενο έννομο αγαθό μια και είναι το προπύργιο της ψυχικής ακεραιότητας του ατόμου. (Εισήγηση Δ. Ντόζη στη φιλοσοφία του Ποινικού Δικαίου του μεταπτυχιακού τμήματος Ποινικ. Επιστήμης Πανεπ/μίου Θεσ/νίκης 1984 “Η κοινή ησυχία”. Επίσης βλ. την υπ` αριθ. 95/1964 Πταισματοδικείου Σκοπέλου του ιδίου, Ποιν. Χρονικά ΙΕ`/1965, 1376/1988 Ειρ.Θεσ. NOMOΣ)…».-
Τέλος, όσον αφορά στην άσκηση της τακτικής αγωγής του άρθρου 1108 § 1 ΑΚ αυτή ασκείται, όταν η κυριότητα προσβάλλεται μερικώς και όχι ολικώς, δηλαδή όταν ο κύριος διαταράσσεται στη νομή που ασκεί πάνω στο πράγμα. Συγκεκριμένα, διατάραξη της κυριότητας, όπως δέχεται η νομολογία, αποτελεί κάθε έμπρακτη εναντίωση κάποιου προσώπου στο θετικό ή αποθετικό περιεχόμενο της κυριότητας πράγματος, η οποία ανήκει σε άλλο πρόσωπο. Ειδικότερα, διατάραξη της κυριότητας υφίσταται και όταν ο εναγόμενος εμποδίζει τον κύριο του πράγματος στην ελεύθερη και ανενόχλητη χρησιμοποίηση του πράγματος, στην εκμετάλλευση αυτού και στην απόλαυση ορισμένων εξουσιών, οι οποίες απορρέουν από την κυριότητα επί του πράγματος. Επί παραδείγματι έχει κριθεί ότι προσβολή της κυριότητας συνιστά ο σταβλισμός ζώων σε γειτονικό ακίνητο, χωρίς την τήρηση των κανόνων υγιεινής και καθαριότητας, με συνέπεια τα εν γένει παράγωγα, απόβλητα και απορρίμματα αυτών να δημιουργούν εστίες μόλυνσης και να αναδύεται έντονη δυσοσμία (Εφ.Λάρισας 449/2011).
Σχετικές νομικές υπηρεσίες
Για νομική υποστήριξη σε διαφορές μεταξύ γειτόνων, ζητήματα θορύβου και λοιπές υποθέσεις ακινήτων, δείτε τη σχετική υπηρεσία μας.